تاریخچه سیستم حمل و نقل در ایران

بی شک  رسیدن به توسعه  پایدار شهری و عدالت اجتماعی  در بخش حمل و نقل در گرو همکاری و اراده مصمم تلاشگران در حوزه حمل و نقل می باشد. 26 آذر ماه، روز بزرگ حمل و نقل بر تمامی تلاشگران این عرصه مبارک باد.

به بهانه روز حمل و نقل تاریخچه این صنعت بزرگ را مرور می کنیم تا پیشرفت های چشمگیر و توسعه روزافزون این سیستم را شاهد باشیم. قبل از فرار رسیدن عصر جدید و رونق شبكه راه ­ها و حمل و نقل به كمك فن اوری نوین، عمده ­ترین نوع سفر را سفرهای جاده­ ای تشكیل می­دادند. در این سفرها برخی مسافران با پای پیاده و برخی دیگر كه توان مالی داشتند، سوار بر چهارپایان، طی طریق می­كردند. براساس شواهد مبتنی بر اسناد تاریخی، ایران در احداث جاده وكاروان­سرا و ایجاد سیستم ارتباطات، پیش قدم بوده است. به عقیده محققین، ایجاد و توسعه ساخت وساز كاروان سرا در ایران از مهم­ ترین دستآوردهای معماری قدیم ایرانی، به ویژه در دوره اسلامی است. این الگوی سفر و جابه جایی مسافر و كالا، تا قرن­ های متمادی ادامه داشت.
با ورود اتومبیل به ایران در اواخر دوره قاجار و متعاقباً گسترش روز­افزون تعداد خودروها در دهه­ های پس از آن، بسیاری از دیگر عرصه ­های زندگی ایرانیان از جمله شهرسازی و حمل ونقل دستخوش دگرگونی­ های چشمگیری شد. با ورود خودروها به ناوگان حمل و نقل بین شهری گاراژها عهده دار برقراری سفرها شدند. با افزایش جمعیت شهرها ودر نتیجه تقاضای روز افزون سفر، گاراژها پذیرای مراجعین بیشتری شدند و حمل و نقل بین شهری به تدریج به صورت یك معضل شهری، به ویژه برای شهرهای بزرگ درآمد. از این رو مسئولان امر، به فكر ساماندهی حمل ونقل مسافر در شهرها افتادند.

فكر تأسیس پایانه ها در ایران به سبك ترمینال ­های مدرن ابتدا در سال 1328 مطرح گشت، اما اجرای اولین طرح پایانه ­ها دركشور، سال ها بطول انجامید، در سال 1353 شهرداری تهران طرح ساختمان ایستگاه بزرگ اتوبوسرانی را در حوالی میدان توپخانه مطرح نمود ولی با مشخص نبودن مرجع قانونی برای سرپرستی و ساماندهی خدمات این حوزه، این امرسبب بروز برخی معضلات شده بود تا آنكه سرانجام احداث اولین پایانه مسافربری در سال 54 در اراضی خزانه تهران آغاز و درسال 58 تكمیل گردید.
باپیروزی انقلاب شكوهمند اسلامی لایحه قانونی احداث ترمینال­های مسافربری وممنوعیت تردد اتومبیل­ های مسافری بین شهری در داخل شهر تهران در اردیبهشت ماه سال 1359به تصویب شورای انقلاب رسید. این لایحه شهرداری تهران را موظف كرد تا علاوه بر بهره برداری از پایانه موجود (پایانه جنوب) به تدریج نسبت به احداث پایانه های جدید و متناسب با نیازهای شهر در نقاط مختلف تهران و با استفاده از اعتبارات عمومی كشور اقدام نماید.


در تیرماه سال 1359، اولین پایانه مسافربری در تهران، با عنوان ترمینال خزانه (جنوب)، به طور رسمی فعالیت خود را آغاز كرد و به تدریج در طی سال­ های بعد از آن، پایانه آزادی (غرب) و پس از آن پایانه های شرق و بیهقی در تهران، تأسیس شده و هم زمان در دیگر شهرهای بزرگ كشور نیز، احداث پایانه های بین شهری مورد توجه واقع گشت. به این ترتیب پایانه ها به عنوان بخش جدا ناپذیر از ناوگان حمل و نقل برون شهری، مطرح شدند.
در اسفند ماه سال 1372برای ساماندهی فعالیت­ ها و خدمات پایانه­ های مسافربری، لایحه قانونی احداث پایانه­ های مسافربری و ممنوعیت تردد خودروهای مسافربری برون­شهری در داخل شهر تهران اصلاح و به موجب آن مالكیت و مدیریت تأسیسات پایانه های مسافربری شهرداری­ ها و وصول عوارض مربوط به حمل مسافر برعهده شهرداری­ ها و بهره برداری و سیاست­گذاری و تعیین نرخ در امر مسافربری برون شهری و نظارت بر كیفیت عرضه خدمات در شركت­ های مسافربری برعهده وزارت راه و ترابری قرار گرفت و هم­چنین شهرداری­ ها موظف شدند در شهرهای بیش از پنجاه هزار نفر جمعیت پایانه­ های مسافربری برون شهری احداث نمایند.
  امروزه علیرغم گسترش شبكه­ های حمل و نقل از میان انواع جابه­ جائی مسافر در كشور(جاده ای ، ریلی وهوایی) بیش از 90% این جابه­ جایی توسط جاده ­ها صورت گرفته و بر همین اساس ضرورت توجه به وضعیت ارائه خدمات در این بخش آشكار می­گردد.
تسهیلات و پیشرفت­ های دیگری نیز به موازت گسترش شبکه حمل و نقل بین شهری در دنیای فناوری امروز اتفاق افتاده است. که استفاده از خدمات شرکت های مسافربری و پایانه های اتوبوس­رانی را راحت ­تر ساخته است. سامانه­ هایی مانند سفر 724 که امکان خرید آنلاین بلیط اتوبوس به تمام مسیرهای بین شهری را در اختیار کاربران خود قرار می دهد، یکی از خدمات و رویکردهای نوین در عرصه سیستم حمل و نقل زمینی می باشند.

پیشینه نامگذاری روز ملی حمل و نقل


در تاریخ تحولات صنعت حمل و نقل در کشور، روزهای سرنوشت سازی بوده اند که نقشی تعیین کننده در انسجام شبکه حمل و نقل داشته اند و 26 آذرماه سال 1361، از شمار چنین روزهایی است. در این روز و در بحبوحه جنگ تحمیلی، حدود یکصد کشتی حامل کالا در بنادر جنوبی کشور، در انتظار تخلیه بار بود و بروز بحران ناشی از اتمام ذخیره کالاهای اساسی در کشور، تهدید کشتی های منتظر از سوی عراق و نیز شمول بیمه های جنگی، نگرانی هایی را برای مسئولان فراهم آورده بود. در همین روزها، رهبر کبیر انقلاب، حضرت امام خمینی رحمه الله در پیامی تاریخی، کامیونداران کشور را به مشارکت در تخلیه هر چه سریع تر کشتی ها فراخواندند.

 به دنبال فرمان تاریخی حضرت امام خمینی رحمه الله مبنی بر تخلیه کشتی های منتظر در بندرهای جنوبی کشور، ایران زمین شاهد بسیج عمومی کامیون داران گردید و صحنه های کم نظیری از فداکاری، ایثار و تلاش شبانه روزی به ثبت رسید و این روز را در تاریخ کشور در یادها ماندگار ساخت. پانزده سال پس از زمان صدور فرمان حضرت امام رحمت الله، به پیشنهاد وزارت راه و ترابری و در جهت آگاهی اقشار مختلف مردم از نقش و جایگاه والای شبکه گسترده حمل و نقل کشوری، در سال 1376 از سوی شورای فرهنگ عمومی کشور، 26 آذر به عنوان «روز حمل و نقل» شناخته شد.

safar724.com